Không còn bán lúa thô, nhiều nông dân và hợp tác xã (HTX) đã lựa chọn chế biến sâu, phát triển sản phẩm OCOP để nâng giá trị hạt gạo. Đến nay, toàn tỉnh Tây Ninh có 15 sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP, góp phần đưa hạt gạo vươn tới nhiều thị trường khó tính, mở ra hướng phát triển bền vững cho nông sản địa phương.
Từ hạt lúa thô đến sản phẩm mang thương hiệu OCOP
Lúa là một trong những cây trồng chủ lực trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh, với sản lượng trung bình hơn 4,1 triệu tấn mỗi năm, trong đó gần 75% là lúa chất lượng cao. Tuy nhiên, giá lúa thường xuyên biến động. Riêng vụ Đông Xuân 2025-2026, giá lúa giảm từ 800-1.800 đồng/kg tùy chủng loại, trong khi chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng từ 30-50%, ảnh hưởng lớn đến thu nhập của nông dân.
Mặt khác, nhiều năm trước, hạt lúa sau thu hoạch chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu thô. Giá cả hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái nên điệp khúc “được mùa, rớt giá” thường xảy ra, khiến người trồng lúa khó có được thu nhập ổn định.
Trước thực trạng đó, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã mở ra hướng đi mới cho ngành hàng lúa gạo. Không chỉ khuyến khích sản xuất sạch, OCOP còn thúc đẩy nông dân, HTX đầu tư vào chế biến, xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, truy xuất nguồn gốc và từng bước đưa hạt gạo địa phương tiếp cận những thị trường có giá trị cao.
Đến nay, toàn tỉnh có 15 sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP. Đó không đơn thuần là những sản phẩm được gắn sao OCOP mà còn minh chứng cho sự chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, từ bán nguyên liệu sang bán giá trị.
OCOP tạo động lực thay đổi tư duy sản xuất
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đinh Thị Phương Khanh cho biết: Nếu tiếp tục sản xuất nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm thì ngành hàng lúa gạo rất khó phát triển. Trong khi đó, các doanh nghiệp (DN) và thị trường xuất khẩu đều yêu cầu vùng nguyên liệu lớn, sản xuất đồng bộ, có quy trình và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Chính vì vậy, ngành Nông nghiệp đã đồng hành cùng nông dân thông qua nhiều chương trình như xây dựng vùng sản xuất theo quy trình VietGAP, phát triển chuỗi liên kết, Đề án Phát triển bền vững 1 triệu hécta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, trong đó đặc biệt là Chương trình OCOP. Đây được xem là “đòn bẩy” đưa hạt gạo nâng cao chất lượng và giá trị thương mại.
Để được công nhận là sản phẩm OCOP, gạo phải đáp ứng nhiều tiêu chí khắt khe, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến mẫu mã bao bì, nhãn hiệu và khả năng phát triển thị trường. Điều này buộc các HTX, DN và nông dân phải thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn, chất lượng.
Trước hết, vùng nguyên liệu phải được quy hoạch, sử dụng các giống lúa chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu thị trường. Trong suốt quá trình canh tác, người sản xuất cần tuân thủ nghiêm các quy trình kỹ thuật tiên tiến như VietGAP, GlobalGAP hoặc quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp; sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định; ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất để phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Sau thu hoạch, lúa phải được sấy, xay xát, bảo quản bằng công nghệ phù hợp nhằm giữ được chất lượng hạt gạo, hương vị và giá trị dinh dưỡng.
Bên cạnh đó, sản phẩm còn phải đáp ứng các yêu cầu về kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm, sở hữu nhãn hiệu, bao bì, tem truy xuất nguồn gốc và có câu chuyện sản phẩm gắn với đặc trưng của địa phương. Đây là những tiêu chí quan trọng để sản phẩm đủ điều kiện tham gia đánh giá, xếp hạng OCOP.
Mặc dù phải đáp ứng nhiều yêu cầu khắt khe nhưng khi đạt chứng nhận OCOP, hạt gạo sẽ có cơ hội nâng tầm giá trị một cách toàn diện. Trước hết là giá trị về chất lượng và thương hiệu. Chứng nhận OCOP giống như “giấy thông hành”, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đối tác phân phối, giúp sản phẩm có chỗ đứng vững chắc trên thị trường.
Không dừng lại ở đó, OCOP còn khuyến khích các HTX và DN đầu tư chế biến sâu để gia tăng giá trị hạt gạo. Từ nguồn nguyên liệu ban đầu, ngoài gạo thương phẩm còn có thể phát triển nhiều sản phẩm như gạo dinh dưỡng, gạo lứt, gạo hữu cơ, bún, phở, bánh, bột gạo và nhiều sản phẩm chế biến khác. Nhờ đó, cùng một lượng lúa nhưng giá trị kinh tế mang lại cao hơn, góp phần nâng cao thu nhập cho người sản xuất.
Quan trọng hơn, OCOP không chỉ nâng giá trị của hạt gạo mà còn nâng giá trị của cả chuỗi sản xuất. Khi sản phẩm có thương hiệu và đầu ra ổn định, DN và HTX có điều kiện ký kết hợp đồng liên kết với nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, hướng dẫn người dân sản xuất theo cùng một quy trình và chia sẻ lợi ích trong toàn chuỗi.
Nông dân không còn bán lúa mà trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị, được hưởng lợi từ giá bán cao hơn, đầu ra ổn định hơn và giảm rủi ro về thị trường, đồng thời địa phương cũng xây dựng được thương hiệu gạo đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, văn hóa và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường.
Mỗi sản phẩm OCOP là một câu chuyện về hạt gạo quê hương
Không chỉ có HTX, nhiều hộ kinh doanh cũng lựa chọn OCOP để nâng tầm sản phẩm. Chị Lê Thị Ngọc Hoa (ngụ xã Trà Vong) liên kết thu mua lúa Thơm Mỹ trực tiếp từ nông dân, đầu tư xay xát, đóng gói và xây dựng thương hiệu. Sau khi đạt OCOP 3 sao, gạo Thơm Mỹ được nhiều người tiêu dùng biết đến, thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng.
Theo chị Hoa, điều phấn khởi là nông dân được hưởng lợi khi bán lúa trực tiếp, giảm khâu trung gian, còn người tiêu dùng có thêm cơ hội tiếp cận sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đạt chất lượng.
HTX Nông nghiệp Công nghệ cao An Long (xã An Ninh) lựa chọn hướng đi khác khi phát triển sản phẩm gạo tím phục vụ phân khúc khách hàng quan tâm đến sức khỏe. Từ vài hécta ban đầu, HTX từng bước mở rộng diện tích sản xuất. Khi sản phẩm gạo tím đạt OCOP 3 sao, sức tiêu thụ tăng lên rõ rệt nhờ người tiêu dùng tin tưởng hơn vào chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.
Điều đó cho thấy OCOP không chỉ giúp xây dựng thương hiệu mà còn mở ra cơ hội phát triển những sản phẩm đặc trưng có giá trị gia tăng cao.
Theo ngành Nông nghiệp, xu hướng tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn chú trọng nhiều hơn đến chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm với môi trường. Đây cũng là lý do OCOP ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển ngành hàng lúa gạo.
Thông qua OCOP, nhiều HTX và DN đã thay đổi tư duy từ sản xuất sang kinh doanh; từ bán lúa sang bán sản phẩm; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và câu chuyện sản phẩm.
Mỗi sản phẩm OCOP được công nhận đều phải đáp ứng các tiêu chí về chất lượng, bao bì, nhãn hiệu, khả năng thương mại và truy xuất nguồn gốc. Đối với tỉnh Tây Ninh, 15 sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP chính là những viên gạch nền trên hành trình xây dựng thương hiệu gạo địa phương. Phía sau mỗi sản phẩm là sự thay đổi trong tư duy sản xuất, là sự liên kết giữa nông dân - HTX - DN và là nỗ lực tạo ra những hạt gạo sạch, chất lượng, có giá trị gia tăng cao.
Tại HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh (xã Mỹ Thạnh), anh Nguyễn Quốc Cường đã liên kết nông dân sản xuất 50ha nếp IR4625 và OM84 theo quy trình VietGAP. Điều mà HTX hướng đến là tạo ra hạt gạo sạch, xây dựng thương hiệu thông qua Chương trình OCOP. Sau khi được công nhận OCOP 3 sao, sản phẩm nếp IR4625 và OM84 được đầu tư bao bì, nhãn mác, tham gia các hội chợ xúc tiến thương mại, hội chợ OCOP và mở rộng tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử. Nhờ đó, sản phẩm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái như trước.
Anh Cường cho biết, HTX thu mua lúa của thành viên với giá cao hơn thị trường khoảng 1.500 đồng/kg, sau đó đưa vào chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu trước khi đưa ra thị trường. Mỗi năm, HTX cung cấp khoảng 30 tấn gạo.
Giá trị lớn nhất mà OCOP mang lại không chỉ ở việc sản phẩm được xếp hạng mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng, giúp HTX mở rộng thị trường và tạo đầu ra ổn định cho nông sản. Chính hiệu quả đó đã thu hút ngày càng nhiều hộ dân tham gia sản xuất theo quy trình VietGAP và liên kết với HTX.
Trong bối cảnh thị trường lúa gạo ngày càng cạnh tranh, OCOP không chỉ góp phần nâng giá trị hạt gạo mà còn tạo động lực để ngành hàng lúa gạo phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.
Khi hạt gạo mang thương hiệu, có câu chuyện, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng cũng là lúc hạt gạo quê hương không còn được bán bằng giá nguyên liệu mà được định vị bằng giá trị./.
Nguồn: Lê Ngọc - Báo và Phát thanh, truyền hình Tây Ninh
Link bài viết: https://baotayninh.vn/ocop-va-hanh-trinh-nang-tam-hat-gao-154106.html
